رجال دولت آق‌قويونلو بوده است . وى كه در اصفهان مشغول بوده ، پس از شورش حاجى بيگ به تبريز احضار شده و با اين حال مورد عنايت سلطان يعقوب قرار گرفته است . وى در آنجا كتاب ثمرة الاشجار خود را به نام وى تأليف كرده است . « 1 » جد او قاضى امين الدين فضل الله روزبهان ، از شخصيتهاى مخالف شاهرخ بوده كه در سال 850 همراه جمعى ديگر از بزرگان ايرانى در ساوه كشته شده است . همراه وى فرزند برادرش مولانا عبد الرحمن روزبهان هم در آنجا كشته شده است . « 2 » فضل الله كه به نام جدش ناميده شده در اصل از شهر خنج واقع در فارس بوده اما قاعدتا همراه پدرش در اصفهان بسر مىبرده است . فضل پس از تحصيل دروس مقدماتى ، چند سال در مصر و سپس چندى در مدينه نزد استادان بنامى همچون امام محمد سخاوى و على بن ابى عبد اللّه فرجى تحصيل كرده است . ابن روزبهان سالهاى چندى از دههء پايانى قرن نهم را همانند پدرش نزد سلاطين آق‌قويونلو بسر برده و پس از آشفتگى در اوضاع آن دولت به اصفهان آمده است . او از اين شهر كه به احتمال در سه سال پايانى قرن نهم و دهه اول قرن دهم در آن سكنا داشته به عنوان منشأ و مسكن خود ياد كرده است . وى پس از غلبهء صفويان بر ايران به هرات و ما وراء النهر گريخته و هفده سال پايانى زندگى خود را تا سال 927 ، كه مرگش در آن سال رخ داده ، در ما وراء النهر در خدمت سلاطين شيبانى بوده است . مهمترين كارهاى او در آن ديار شركت در برخى جنگها ، تأليف برخى از آثار و تحريك سلاطين ازبك و نيز عثمانى در جنگ بر ضد صفويان بوده است . در واقع حوزه فعاليت علمى و سياسى او در مثلثى واقع شده كه سه زاويهء آن عبارتند از آذربايجان ، حجاز و ما وراء النهر ؛ به علاوه او چند سالى را در مصر و مدت مديدى هم در اصفهان سكونت داشته تا آن اندازه كه توانسته است خود را اصفهانى بنامد . علاوه بر تشتت جغرافيايى در حوزهء فعاليت او ، يك نوع تشتّت سياسى نيز در عهد وى جريان داشته است . او پس از تحصيل ، مدت زمانى در خدمت سلاطين آق‌قويونلو در آذربايجان بوده ؛ بعدها چند سالى در فضاى عراق عجم سپرى كرده و همزمان با

--> ( 1 ) . لارستان كهن ، ص 182 - 183 ( احمد اقتدارى ، تهران ، 1334 شمسى ) ؛ المعروفون من الروزبهانية فى الكتب التاريخية ، ص 294 - 295 ( مجلهء المجمع العلمى العراقى ، المجلد الحادى عشر و الثانى عشر ، صص 275 - 388 ) ( 2 ) . المعروفون من الروزبهانية فى الكتب التاريخية ، ص 293 به نقل از تاريخ ديار بكريه ، ج 2 ، ص 288